Mund të vizitoja Jerusalemin, Murin Perëndimor, Bazilikën e Varrit të Shenjtë, Malin e Ullinjve apo Detin e Vdekur. Por çfarë vlere kanë gurët e shenjtë, kur pranë tyre vazhdon të derdhet gjaku i një populli?
Disa ditë më parë mendova të informohesha se çfarë duhet për të udhëtuar si turist në Izrael. Pyeta për vizën, dokumentet, hotelin, sigurimin dhe mundësitë që ka një qytetar shqiptar me leje qëndrimi në Itali.
Pastaj bëra pyetjen më të rëndësishme:
Çfarë do të shkoja të shihja në Izrael?
Më thanë se mund të vizitoja Jerusalemin e Vjetër, Murin Perëndimor, Bazilikën e Varrit të Shenjtë, Malin e Ullinjve, lagjen arabe, lagjen e krishterë, lagjen armene, Tel Avivin, Detin e Vdekur, Masadën dhe shumë vende të tjera historike.
Pa dyshim, ato vende kanë mijëra vjet histori. Ato mbajnë kujtesën e feve, luftërave, profetëve dhe popujve të ndryshëm.
Por unë nuk arrij t’i shoh vetëm si atraksione turistike.
Nuk mund të shkoj në Bazilikën e Varrit të Shenjtë dhe të bëj fotografi, ndërsa pak më larg familje të tëra palestineze humbasin jetën, shtëpitë dhe të ardhmen.
Nuk mund të ngjitem në Malin e Ullinjve dhe të flas për paqen, ndërsa pemët, tokat dhe shtëpitë e palestinezëve vazhdojnë të rrezikohen.
Nuk mund të shëtis në një lagje arabe si turist, ndërkohë që arabët palestinezë jetojnë çdo ditë nën frikë, kufizime dhe pasiguri.
Nuk mund të admiroj gurët e shenjtë dhe të mbyll sytë përpara njerëzve të gjallë.
Çfarë vlere ka feja pa drejtësi?
Jerusalemi quhet qytet i shenjtë për tri fe të mëdha. Por shenjtëria nuk mund të jetë vetëm një mur, një varr, një kishë, një xhami apo një ritual.
Feja pa drejtësi rrezikon të kthehet në skenografi.
Lutja humbet kuptimin kur nuk shoqërohet me respektin për jetën njerëzore. Një vend nuk bëhet i shenjtë vetëm sepse aty kanë ecur profetët. Bëhet i shenjtë kur njerëzit që jetojnë sot aty trajtohen me dinjitet.
Çfarë kuptimi ka të flasësh për Zotin, ndërsa fëmijët mbeten nën rrënoja?
Çfarë kuptimi ka të puthësh një gur të lashtë, ndërsa nuk dëgjon britmën e një nëne që humbet fëmijët e saj?
Për mua, jeta e një njeriu është më e shenjtë se çdo gur.
Nuk është vetëm përgjegjësia e disa politikanëve
Shpesh dëgjojmë: “Nuk është populli, është vetëm qeveria izraelite.”
Por qeveritë nuk mbërrijnë nga një planet tjetër. Ato dalin nga një shoqëri, marrin vota, ndërtojnë institucione, komandojnë ushtri dhe vazhdojnë të veprojnë për aq kohë sa mbështeten, justifikohen ose tolerohen.
Një ushtar ka prindër, vëllezër, motra, bashkëshorte, miq dhe fqinjë. Një politikan gjithashtu ka një familje dhe një shoqëri rreth vetes. Kur një luftë vazhdon për vite dhe shkatërrimi vazhdon, nuk mund të thuhet se gjithçka është vepër e dy ose tre njerëzve të izoluar.
Sondazhet e kryera gjatë luftës kanë treguar se një pjesë shumë e madhe e publikut izraelit e konsideronte reagimin ushtarak të përshtatshëm ose mendonte se ai nuk kishte shkuar mjaftueshëm larg. Në një anketë të vitit 2024, 39% thanë se reagimi kishte qenë i përshtatshëm dhe 34% se nuk kishte shkuar mjaftueshëm larg.
Kjo nuk do të thotë se çdo qytetar izraelit mendon njësoj. Kam parë izraelitë dhe hebrenj, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara, që kanë protestuar kundër luftës, kundër furnizimit me armë dhe në mbrojtje të jetës së palestinezëve. Në prill të vitit 2026, ndër protestuesit e ndaluar në Nju-Jork kishte edhe pjesëtarë të organizatës hebraike kundër luftës “Jewish Voice for Peace”.
Kam respekt për këta njerëz. Ata tregojnë se ndërgjegjja nuk ka kombësi dhe se askush nuk është i detyruar të heshtë për shkak të origjinës së tij.
Prandaj nuk them se çdo izraelit është fajtor.
Por nuk pranoj as përrallën e rehatshme se e gjithë përgjegjësia u përket vetëm disa ministrave. Kam një kundërshtim të drejtpërdrejtë ndaj asaj pjese të gjerë të shoqërisë izraelite që e ka mbështetur, e ka justifikuar dhe vazhdon ta tolerojë shkatërrimin e Gazës.
Nuk po flas për gjak, racë apo ADN. Po flas për zgjedhje politike, heshtje, mbështetje dhe përgjegjësi morale.
Kjo tragjedi nuk ka përfunduar
Nuk mund të flasim vetëm në kohën e shkuar, sepse palestinezët vazhdojnë të vriten.
Më 21 korrik 2026, një sulm ajror izraelit në qytetin e Gazës vrau një familje prej gjashtë personash: dy prindërit dhe katër fëmijët e tyre. Po atë ditë, sulme të tjera vranë palestinezë të tjerë.
Edhe në Bregun Perëndimor vazhdojnë dhuna e kolonëve, operacionet ushtarake, sulmet dhe thirrjet politike për zhvendosjen e banorëve palestinezë.
Në shkurt të vitit 2026, Zyra e OKB-së për të Drejtat e Njeriut ngriti shqetësime për spastrim etnik në Gaza dhe në Bregun Perëndimor.
Ndërkohë, çështja e ngritur nga Afrika e Jugut kundër Izraelit, në bazë të Konventës kundër Gjenocidit, vazhdon të jetë përpara Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë. Gjykata nuk ka dhënë ende vendimin përfundimtar, por ka pranuar se të drejtat e palestinezëve në Gaza për t’u mbrojtur nga aktet e gjenocidit janë të besueshme dhe kanë nevojë për mbrojtje urgjente. Procedura vazhdonte edhe në maj të vitit 2026.
Prandaj nuk mund të them: “Kjo ndodhi.”
Duhet të them: kjo po vazhdon.
Nga ajo që shoh, nuk duket se ekziston një vullnet i vërtetë për t’i dhënë popullit palestinez të drejtën për të jetuar i lirë dhe i sigurt në tokën e tij. Përkundrazi, krijohet përshtypja se po bëhet gjithçka për ta bërë jetën e tij të pamundur.
Ky është vlerësimi im politik dhe moral, bazuar në atë që shoh çdo ditë: vdekje, rrënoja, zhvendosje dhe një popull që vazhdon të paguajë një çmim të tmerrshëm.
Baraba dje, pafajësia e dënuar sot
Në rrëfimin biblik, një turmë zgjodhi lirimin e Barabës dhe kërkoi dënimin e Jezusit.
Nuk po them se i gjithë populli hebre i asaj kohe ishte aty. Nuk po them as se njerëzit e sotëm trashëgojnë fajin e paraardhësve nëpërmjet gjakut.
Paralelja ime është morale.
Atëherë, një turmë zgjodhi padrejtësinë ndaj një të pafajshmi. Sot, një pjesë dominuese e një shoqërie mbështet ose toleron një politikë që po shkatërron jetën e një populli tjetër.
Historia nuk përsëritet gjithmonë në mënyrë identike. Por zgjedhjet morale mund të ngjajnë tmerrësisht shumë me njëra-tjetrën.
Faji nuk trashëgohet nga lindja.
Por padrejtësia përsëritet kur njerëzit zgjedhin përsëri heshtjen, urrejtjen dhe bindjen përpara ndërgjegjes.
Paratë e mia nuk duhet ta normalizojnë këtë realitet
Një turist nuk sjell vetëm aparatin fotografik. Ai sjell para, konsum, reklamë dhe një fotografi normaliteti.
Unë nuk dua të bëhem pjesë e kësaj fotografie.
Nuk dua që paratë e mia të ndihmojnë në paraqitjen e Izraelit si një destinacion i zakonshëm turistik, ndërsa për palestinezët jeta nuk është aspak e zakonshme.
Nuk dua të postoj një fotografi përpara një monumenti dhe të shkruaj: “Sa vend i bukur”, ndërsa në anën tjetër të ekranit shoh fëmijë palestinezë të vrarë ose të nxjerrë nga rrënojat.
Ky nuk është urrejtje ndaj çdo izraeliti.
Është refuzim për të normalizuar politikën e një shteti dhe përgjegjësinë e asaj pjese të shoqërisë që e mbështet ose e toleron ende atë.
Zgjedhja ime
Ndoshta një ditë do të shkoj në Jerusalem.
Por dua të shkoj në një Jerusalem ku një palestinez nuk ka frikë se do të humbasë shtëpinë, tokën apo jetën.
Dua të shkoj në një Mal të Ullinjve ku ullinjtë nuk ndahen nga pronarët e tyre.
Dua të vizitoj një lagje arabe ku banorët arabë nuk trajtohen si pengesë.
Dua të hyj në një bazilikë ku fjalët “paqe”, “mëshirë” dhe “drejtësi” nuk tingëllojnë si tallje.
Deri atëherë, zgjedh të mos shkoj si turist në Izrael.
Jo sepse nuk ka vende të bukura.
Jo sepse nuk ka histori.
Jo sepse çdo qytetar izraelit është fajtor.
Por sepse nuk mund të admiroj gurët e shenjtë duke harruar njerëzit e gjallë.
Një vend nuk është vërtet i shenjtë kur monumentet e tij ruhen, ndërsa jeta njerëzore shkatërrohet.
Për mua, sot, Palestina nuk ka nevojë për më shumë turistë që bëjnë fotografi.
Ka nevojë për njerëz që nuk heshtin.
Nga GjergjYllneshaj