Kur mungon transparenca, dyshimi nuk është krim – është detyrë qytetare
Nga Gjergj Yllneshaj
Lufta në Ukrainë filloi më 24 shkurt 2022. Sot, në korrik 2026, ajo ka hyrë në vitin e pestë. Pas më shumë se katër vjetësh gjakderdhjeje, shkatërrimi dhe qindra miliardë eurosh të shpenzuara, Europa ende nuk u ka shpjeguar qytetarëve të saj se cili është objektivi përfundimtar.
Çfarë quhet fitore?
Sa vite të tjera duhet të vazhdojë kjo luftë?
Sa miliarda të tjera duhet të paguajnë qytetarët europianë?
Dhe mbi të gjitha: ku është grupi serioz europian i negociatave për paqen?
Bashkimi Europian deklaron se mbështetja e përgjithshme për Ukrainën që nga fillimi i pushtimit rus ka arritur në rreth 216,7 miliardë euro. Brenda kësaj shume përfshihen ndihma financiare, ekonomike, humanitare, ushtarake dhe shpenzimet për refugjatët ukrainas në vendet e Bashkimit Europian.
Për vitet 2026 dhe 2027 është miratuar edhe një kredi tjetër prej 90 miliardë eurosh, e financuar përmes huamarrjes së Bashkimit Europian në tregjet financiare dhe e garantuar nga buxheti europian. Rreth 60 miliardë euro të kësaj kredie parashikohen për industrinë e mbrojtjes dhe blerjen e pajisjeve ushtarake.
Pra, Europa nuk po dërgon më vetëm ndihmë humanitare. Ajo po merr borxh në emër të qytetarëve europianë për të financuar vazhdimin e luftës.
Në teori thuhet se kjo kredi do të shlyhet në të ardhmen nga dëmshpërblimet që Rusia duhet t’i paguajë Ukrainës. Por nëse Rusia nuk i paguan kurrë këto dëmshpërblime, kush do ta mbajë barrën?
Përgjigjja është e thjeshtë: buxheti europian dhe, në fund, taksapaguesit europianë.
Një luftë pa strategji daljeje
Të ndihmosh një shtet të pushtuar që të mos zhduket mund të jetë moralisht dhe politikisht e kuptueshme. Por të financosh një luftë për një kohë të pacaktuar, pa treguar objektivin realist dhe pa paraqitur një plan diplomatik, nuk është më një strategji e plotë.
Është një çek i bardhë.
Pas më shumë se katër vjetësh, nuk duket as një fitore e shpejtë ukrainase dhe as një tërheqje e plotë ruse. Çdo muaj vazhdojnë të vdesin ushtarë dhe civilë, ndërsa territori, infrastruktura dhe ekonomia ukrainase shkatërrohen.
Europa përsërit se Ukraina duhet të mbështetet “për aq kohë sa është e nevojshme”. Por kjo fjali nuk është një plan.
“Për aq kohë sa është e nevojshme” mund të nënkuptojë edhe pesë, dhjetë apo njëzet vjet.
Një politikë serioze duhet t’u përgjigjet qytetarëve:
- Cili është rezultati që kërkohet?
- Cili është kufiri financiar?
- Cilat janë kushtet për vazhdimin e ndihmës?
- Çfarë ndodh nëse lufta nuk mund të fitohet ushtarakisht?
- Ku është tavolina e negociatave?
Mungesa e përgjigjeve krijon përshtypjen se vazhdimi i luftës është kthyer në vetë objektivin.
Korrupsioni nuk është propagandë ruse
Kush kërkon kontroll mbi fondet nuk është automatikisht “pro-rus”.
Problemi i korrupsionit në Ukrainë nuk është shpikur nga Moska. Ai është dokumentuar prej vitesh edhe nga institucionet europiane.
Në vitin 2021, Gjykata Europiane e Audituesve përshkruante korrupsionin e madh dhe ndikimin e oligarkëve si pengesa themelore për zhvillimin dhe sundimin e ligjit në Ukrainë. Raporti fliste edhe për kapjen e shtetit nga elita të fuqishme politike dhe ekonomike.
Edhe gjatë luftës kanë shpërthyer skandale të rënda.
Në vitin 2025, autoritetet ukrainase ngritën akuza ndaj shtatë personave për një skemë të dyshuar ryshfetesh prej rreth 100 milionë dollarësh në sektorin shtetëror të energjisë. Skandali përfshiu zyrtarë të lartë dhe persona pranë rrethit të pushtetit, ndërsa dy ministra u larguan nga detyra.
Kjo nuk provon se çdo euro europiane është vjedhur.
Por provon diçka tjetër: Ukraina nuk është një vend ku qindra miliarda mund të dërgohen vetëm mbi bazën e besimit politik.
Kur ekziston një histori oligarkësh, korrupsioni sistemik, ryshfetesh dhe skandalesh në nivelet e larta të shtetit, çdo euro duhet të ndiqet nga momenti që largohet nga buxheti europian deri te përfituesi përfundimtar.
Jo vetëm në letër.
Jo vetëm me raporte të përgjithshme.
Por kontratë për kontratë, kompani për kompani dhe faturë për faturë.
Burisma dhe hija e interesave politike
Dyshimet bëhen edhe më të forta kur kujtojmë historinë e kompanisë ukrainase të energjisë Burisma, ku Hunter Biden, djali i ish-presidentit amerikan Joe Biden, ishte anëtar i bordit.
Edhe nëse nuk është provuar se Joe Biden ndryshoi politikën amerikane për të favorizuar djalin e tij, ky rast tregoi se Ukraina ishte prej kohësh një territor ku politika ndërkombëtare, energjia, kompanitë private dhe familjet e fuqishme përziheshin me njëra-tjetrën.
Kjo nuk është provë e një komploti të vetëm.
Por është arsye e mjaftueshme për të mos qenë naivë.
Kur në një vend me korrupsion të lartë hyjnë qindra miliarda euro, industria e armëve, kompanitë energjetike, kontraktorët privatë dhe interesat gjeopolitike, qytetari ka të drejtë të pyesë:
Kush po humbet nga kjo luftë dhe kush po pasurohet?
Rasti Pfizer dhe besimi i humbur
Edhe udhëheqja e Bashkimit Europian nuk mund të kërkojë besim të pakushtëzuar.
Në maj 2025, Gjykata e Përgjithshme e Bashkimit Europian anuloi vendimin e Komisionit Europian për të mos publikuar mesazhet e shkëmbyera ndërmjet Ursula von der Leyen dhe drejtorit të Pfizer, Albert Bourla, gjatë negociatave për vaksinat kundër COVID-19.
Gjykata vlerësoi se Komisioni nuk kishte dhënë një shpjegim të besueshëm dhe të mjaftueshëm për mungesën e këtyre mesazheve.
Kjo nuk është një dënim penal ndaj Ursula von der Leyen.
Por një institucion apo një udhëheqës nuk gjykohet vetëm nga dënimet penale. Ai gjykohet edhe nga transparenca, përgjegjshmëria dhe besimi që frymëzon.
Mund të mos e shpallësh një person fajtor pa vendim gjykate. Por nuk mund të detyrosh qytetarët të ruajnë të njëjtin besim që kishin përpara skandalit.
Është njësoj si shembulli i një kujdestareje që dyshohet për zhdukjen e parave nga shtëpia e një të moshuare. Derisa çështja të sqarohet, mund të mos kesh të drejtë ta shpallësh fajtore apo ta largosh menjëherë. Por nuk mund t’i lësh më çelësat, paratë dhe dokumentet në dorë sikur të mos kishte ndodhur asgjë.
Prezumpimi i pafajësisë mbetet.
Besimi i verbër jo.
Pikërisht këtu qëndron problemi me udhëheqjen europiane: persona dhe institucione të dëmtuara nga mungesa e transparencës kërkojnë nga ne një besim pothuajse të pakufizuar për administrimin e qindra miliardëve të tjerë.
Europa është futur në një luftë botërore ekonomike
Sipas mendimit tim, Lufta e Tretë Botërore nuk duhet të fillojë domosdoshmërisht me raketa që bien mbi Paris, Romë apo Berlin.
Ajo mund të ketë filluar tashmë në formë ekonomike.
Bota është ndarë në blloqe. Energjia përdoret si armë. Sanksionet përdoren si armë. Monedhat, bankat, tregtia, teknologjia, ushqimi dhe borxhi përdoren si armë.
Dhe Europa duket se është hallka më e dobët e kësaj lufte ekonomike.
Europa nuk ka energji të mjaftueshme të lirë.
Nuk ka pavarësi të plotë ushtarake.
Nuk ka burime të pakufizuara natyrore.
Shumë vende europiane kanë borxh të lartë, rritje të dobët ekonomike, paga që nuk ndjekin koston e jetesës dhe familje që vuajnë nga qiratë, faturat dhe çmimet e ushqimeve.
Në qershor 2026, inflacioni në eurozonë ishte rreth 2,8%, ndërsa çmimet e energjisë ishin rritur me rreth 8,7% në krahasim me një vit më parë. Banka Qendrore Europiane ka paralajmëruar se goditjet energjetike dëmtojnë aktivitetin ekonomik përmes çmimeve, pasigurisë dhe kushteve më të vështira të financimit.
Familjet europiane e përjetojnë këtë luftë jo në llogore, por në supermarket, në faturën e dritave, në pompën e karburantit, në qiranë e shtëpisë dhe në pagën që mbaron përpara fundit të muajit.
Ndërkohë, atyre u thuhet se duhet të bëjnë edhe një sakrificë tjetër.
Dhe pastaj një tjetër.
Dhe pastaj edhe një tjetër.
Për Ukrainën.
Për armatimin.
Për sanksionet.
Për industrinë e mbrojtjes.
Për rindërtimin e ardhshëm.
Por kush do t’i rindërtojë familjet europiane që po varfërohen sot?
Një Europë e fortë nuk duhet të jetë bankomati i luftës
Të kërkosh negociata nuk do të thotë të mbështesësh Putinin.
Të kërkosh kontroll mbi fondet nuk do të thotë të tradhtosh Ukrainën.
Të kërkosh transparencë nuk do të thotë të bësh propagandë ruse.
Dhe të mbrosh taksapaguesit europianë nuk do të thotë të jesh kundër popullit ukrainas.
Përkundrazi, një Europë serioze duhet të jetë në gjendje të bëjë dy gjëra njëkohësisht:
të mbrojë një vend të sulmuar dhe të mbrojë qytetarët e vet nga varfërimi, korrupsioni dhe borxhi pa fund.
Por sot duket sikur Europa ka zgjedhur vetëm njërën anë: të paguajë.
Të paguajë pa afat.
Të paguajë pa një objektiv të qartë.
Të paguajë edhe kur skandalet shtohen.
Të paguajë edhe kur negociatat mungojnë.
Të paguajë edhe kur qytetarët e saj nuk e kuptojnë më se ku po shkojnë paratë e tyre.
Dyshimi nuk është provë, por heshtja nuk është përgjigje
Unë nuk kam prova për të deklaruar se e gjithë lufta është një skemë e organizuar për të vjedhur taksat e europianëve.
Nuk jam prokuror dhe nuk jam përpara një gjykate.
Por si qytetar, gazetar i pavarur dhe taksapagues europian, kam të drejtë të shoh faktet, skandalet, shumat marramendëse dhe mungesën e një rruge diplomatike dhe të them:
Këtu diçka nuk mban erë të mirë.
Dyshimi nuk është dënim.
Por kur transparenca mungon, kur besimi është dëmtuar dhe kur paratë numërohen me qindra miliarda, dyshimi bëhet i ligjshëm dhe kontrolli bëhet detyrim.
Europa nuk mund t’u kërkojë qytetarëve besim të verbër.
Duhet t’u tregojë çdo kontratë, çdo përfitues, çdo armë të blerë, çdo kompani të paguar, çdo rast abuzimi dhe çdo euro të rikuperuar.
Dhe mbi të gjitha, duhet t’u tregojë rrugën drejt paqes.
Sepse një udhëheqje që di vetëm të financojë luftën, por nuk di të ndërtojë paqen, nuk po udhëheq Europën.
Po e çon atë drejt varfërimit, borxhit dhe një konflikti ekonomik pa fund.