Nga Gjergj Yllneshaj

Vota, pastaj hesht? Një debat me Blendi Gonxhen dhe pyetjet që demokracia shqiptare ende nuk ka zgjidhur

Një debat me ministrin Blendi Gonxhja më bëri të rikthehem te një pyetje që prej vitesh nuk ka marrë një përgjigje të plotë:

Çfarë do të thotë në të vërtetë mandati i marrë nga vota e qytetarëve?

Pak ditë më parë, krejt rastësisht, hyra në faqen e Facebook-ut të ministrit Blendi Gonxhja dhe komentova në një prej postimeve të tij. Pas disa replikash direkte me të, kuptova se kemi dy mënyra shumë të ndryshme për ta parë marrëdhënien mes votës, pushtetit dhe qytetarit.

Gonxhja argumenton se qeveria ka marrë një mandat nga qytetarët dhe se ajo duhet të qeverisë mbi bazën e këtij mandati.

Deri këtu, askush nuk mund ta mohojë faktin se një qeveri e zgjedhur ka mandat.

Por pyetja ime është tjetër:

A përfundon demokracia ditën e zgjedhjeve?

Sepse nëse një qeveri fiton zgjedhjet, a do të thotë kjo se qytetari duhet të presë katër vjet për të folur përsëri?

A nuk ka më të drejtë qytetari të protestojë?

A nuk ka të drejtë të kërkojë dorëheqjen e një qeverie?

A nuk ka të drejtë të kërkojë zgjedhje të reja?

A nuk ka të drejtë të kundërshtojë një vendim të qeverisë edhe një ditë pas zgjedhjeve?

Gonxhja më është përgjigjur se ai nuk ka thënë askund që populli nuk duhet të protestojë.

Dhe teknikisht, kjo është e vërtetë: ai nuk e ka thënë me këto fjalë.

Por problemi që ngre debati është më i thellë.

Nëse çdo kritikë ndaj qeverisë përballet me argumentin “ne kemi marrë votat e popullit”, atëherë lind pyetja: çfarë vlere ka kontrolli qytetar mbi pushtetin pas zgjedhjeve?

Vota të jep të drejtën të qeverisësh.

Por vota nuk të jep të drejtën të mos kritikohesh.

Mandati nuk është një çek bosh.

Dhe qytetari nuk ia dorëzon qeverisë gojën e tij ditën kur hedh votën në kuti.

Por këtu fillon një problem edhe më i madh

Nuk mund të flasim për mandatin elektoral sikur zgjedhjet shqiptare të jenë zhvilluar në një mjedis absolutisht të barabartë.

Misioni ndërkombëtar i OSBE/ODIHR, në raportin për zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025, i cilësoi zgjedhjet konkurruese dhe të administruara profesionalisht, por njëkohësisht evidentoi probleme serioze: përdorim të burimeve publike, presion ndaj punonjësve publikë, raste intimidimi dhe mungesë të një fushe të barabartë për të gjithë garuesit.

Pra, askush nuk mund të thotë se ndërkombëtarët i kanë shpallur zgjedhjet “të vjedhura”.

Por askush nuk mund të thotë as se ndërkombëtarët nuk kanë ngritur probleme serioze.

Dhe kjo është një diferencë shumë e rëndësishme.

Mandati i katërt i Edi Ramës

Edi Rama mori një mandat të katërt radhazi dhe Partia Socialiste siguroi shumicën parlamentare, duke arritur në 83 mandate në Kuvendin me 140 vende.

Ky është një rezultat real dhe duhet pranuar si rezultat zgjedhor.

Por një pyetje politike mbetet:

Si shpjegohet forcimi i mëtejshëm i pushtetit të një partie që ka qeverisur që nga viti 2013, ndërkohë që vetë vëzhguesit ndërkombëtarë kanë evidentuar probleme me përdorimin e burimeve publike, presionin ndaj administratës dhe klimën e zgjedhjeve?

Kjo nuk është akuzë për vjedhje zgjedhjesh.

Është një pyetje legjitime mbi cilësinë e demokracisë.

Dhe pastaj vjen dosja 339

Këtu çështja bëhet edhe më serioze.

Dosja 339 dhe dosja 339/1 janë bërë prej vitesh simbol i një prej hetimeve më të rëndësishme që lidhen me dyshimet për krime zgjedhore, blerje votash dhe ndikim kriminal në procese zgjedhore.

Për këtë arsye, pyetja nuk duhet të jetë:

“A është Edi Rama fajtor?”

Sepse këtë nuk mund ta vendosë një gazetar dhe as një qytetar.

Këtë e vendos vetëm drejtësia.

Pyetja ime është tjetër:

Çfarë ndodhi me këto dosje?

Cili është statusi i tyre?

Çfarë është hetuar?

Çfarë është provuar?

Çfarë është pushuar?

Çfarë është dërguar për gjykim?

Dhe, mbi të gjitha, a është ndjekur deri në fund zinxhiri i përgjegjësisë?

Nëse një material hetimor përmban prova që mund të lidhen me manipulimin e zgjedhjeve dhe me figura të rëndësishme politike, atëherë çështja nuk mund të lihet në harresë.

Jo sepse dikush duhet shpallur fajtor pa gjyq.

Por pikërisht sepse nëse është i pafajshëm, duhet të ketë mundësi të pastrohet; nëse ka prova për përgjegjësi penale, atëherë duhet të përgjigjet para drejtësisë.

Kjo është demokracia.

Jo dënimi pa gjyq.

Por as heshtja pa hetim.

Pyetja që i mbetet Shqipërisë

Unë nuk po them se të gjithë ata që votuan Partinë Socialiste nuk ekzistojnë.

Ekzistojnë.

Nuk po them se Edi Rama nuk ka marrë vota.

I ka marrë.

Nuk po them se zgjedhjet e 2025 janë shpallur zyrtarisht të pavlefshme.

Nuk janë.

Por po them diçka tjetër:

Një mandat elektoral nuk duhet të mbyllë diskutimin mbi mënyrën se si është fituar ai mandat dhe mbi mënyrën se si ushtrohet pushteti pas tij.

Në një demokraci normale, pyetjet nuk mbyllen me:

“Na votuan.”

Përkundrazi, aty fillon përgjegjësia.

Sepse qytetari nuk është i rëndësishëm vetëm ditën e votimit.

Është i rëndësishëm edhe ditën kur proteston.

Edhe ditën kur kritikon.

Edhe ditën kur kërkon dorëheqjen e qeverisë.

Edhe ditën kur kërkon drejtësi.

Edhe ditën kur pyet:

“Çfarë ndodhi me dosjet që mund të hedhin dritë mbi mënyrën se si është blerë, manipuluar apo ndikuar vota?”

Këto pyetje nuk janë sulm ndaj demokracisë.

Janë vetë demokracia.

Dhe ndoshta pyetja më e rëndësishme që duhet t’i bëjmë sot pushtetit nuk është:

“Sa vota morët?”

Por:

“Çfarë bëni me pushtetin që ju dha vota?”

Sepse vota të jep mandatin për të qeverisur.

Nuk të jep mandatin për të mos dhënë llogari.