nga Gjergj Yllneshaj
Dy të rinj të dhunuar, një shtet që duhet të japë llogari dhe pyetje që nuk mund të heshten
Nëse Shqipëria kërkon të bëhet pjesë e Evropës, duhet të kuptojë se demokracia nuk provohet me fjalime, por me mënyrën se si shteti sillet me qytetarët e tij.
Pamjet e dy të rinjve me fytyra të dëmtuara pas ndërhyrjes së policisë kanë ngritur pyetje serioze, të cilave publiku meriton t’u marrë përgjigje.
Çfarë ndodhi me të vërtetë? Pse u ndaluan? Çfarë ndodhi gjatë kohës që ishin nën kontrollin e policisë? Dhe, mbi të gjitha, a do të hetohet në mënyrë të pavarur ajo që ka ndodhur?
Ne nuk jemi gjykatë dhe nuk pretendojmë se i dimë të gjitha faktet. Por kjo nuk do të thotë se duhet të heshtim. Përkundrazi, kur shfaqen pamje të tilla, detyra e qytetarëve dhe e medias është të kërkojnë transparencë, prova dhe drejtësi.
Dyshimi nuk është vendim fajësie. Por as heshtja nuk është drejtësi.
LE TË MARRIM TË DYJA MUNDËSITË
Le të supozojmë, për një moment, se këta dy të rinj kanë hedhur gurë gjatë protestës. Nëse policia i ka identifikuar, i ka ndaluar dhe i ka shoqëruar në komisariat, atëherë çfarë duhej të ndodhte?
Duhej të dokumentoheshin provat, të respektoheshin procedurat ligjore dhe çështja t’i kalonte drejtësisë.
Nëse kanë hedhur gurë, çojini para gjykatës. Por grushtat e policëve nuk mund të zëvendësojnë vendimin e gjykatës!
Një uniformë nuk është licencë për të ndëshkuar. Një arrestim nuk i jep askujt të drejtën të ushtrojë dhunë të paligjshme. Edhe një person i dyshuar për një vepër penale ka të drejtë të trajtohet në përputhje me ligjin.
Tani le të marrim mundësinë e dytë: nëse nuk ka prova se këta të rinj kanë hedhur gurë ose kanë kryer një vepër penale, atëherë mbi ç’baza u ndaluan? Cilat ishin arsyet? Çfarë provash dispononte policia?
Edhe këtu kërkohet përgjigje e qartë, jo heshtje.
Nëse nuk kishte prova, ndalimi duhet të shpjegohet. Nëse kishte prova, ato duhet t’i paraqiten drejtësisë. Në asnjë rast, dhuna e paligjshme nuk mund të justifikohet.
NË TË DYJA RASTET, PYETJET MBETEN
Nëse kanë kryer shkelje, pse të mos ndiqet procedura ligjore pa dhunë?
Nëse nuk kanë kryer shkelje, pse u ndaluan?
Dhe nëse janë ushtruar akte dhune ndaj tyre gjatë kohës që ndodheshin nën kontrollin e policisë, kush do të mbajë përgjegjësi?
Këto nuk janë pyetje kundër rendit publik. Janë pyetje në mbrojtje të rendit publik dhe të shtetit të së drejtës.
Policia nuk është mbi ligjin. Uniforma nuk është imunitet. Autoriteti nuk është leje për të poshtëruar, frikësuar apo dëmtuar njerëzit.
Detyra e policisë është të zbatojë ligjin, jo të japë ndëshkime sipas vullnetit të dikujt.
KUSH UA DHA POLICËVE DORËN E LIRË?
Nuk mjafton të pyesim se cilët policë i kanë ndaluar këta dy të rinj. Duhet të pyesim edhe më lart: kush e kishte komandën? Kush dha urdhrat? Kush ishte përgjegjës për mënyrën se si u trajtuan protestuesit?
A mund të besojmë se gjithçka ndodh pa një zinxhir përgjegjësie? Nëse ka pasur dhunë të paligjshme, hetimi nuk duhet të ndalet te personi që mbante shkopin. Duhet të shqyrtojë urdhrat, përgjegjësitë e drejtuesve dhe çdo përpjekje të mundshme për të fshehur atë që ka ndodhur.
Nuk po themi se dikush nga eprorët ka dhënë urdhër për dhunë. Këtë duhet ta përcaktojnë provat. Por po kërkojmë që hetimi të mos mbyllet vetëm te niveli më i ulët, nëse ekzistojnë arsye konkrete për të shqyrtuar përgjegjësinë e drejtuesve.
Nëse përgjegjësia është vetëm e policit, le të provohet. Nëse shkon deri te eprorët, le të hetohet edhe kjo. Por askush nuk duhet të mbrohet vetëm sepse është më lart në hierarki.
Dhe nëse provat tregojnë se përgjegjësia arrin deri te drejtuesit më të lartë të institucioneve, atëherë hetimi duhet të shkojë deri atje, pa përjashtime dhe pa mbrojtje politike.
KUR QYTETARËT KËRKOJNË LARGIMIN E QEVERISË, A PËRGJIGJET SHTETI ME DHUNË?
Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit. Kanë të drejtë të protestojnë kundër qeverisë, të kritikojnë pushtetin dhe të kërkojnë ndryshim politik. Kjo është pjesë e demokracisë, për sa kohë ushtrohet në përputhje me ligjin.
Prandaj lind një pyetje që nuk mund të anashkalohet: a po trajtohen protestuesit sipas ligjit, apo po përdoret forca për t’i frikësuar dhe për t’i larguar nga rruga?
Nuk po themi se kryeministri ka urdhëruar dhunën. Por as kryeministri dhe asnjë drejtues tjetër nuk mund të kërkojë që përgjegjësia të ndalet automatikisht te polici i fundit në zinxhirin e komandës.
Nëse provohet se drejtuesit kanë dhënë urdhra të paligjshëm, kanë nxitur dhunën ose kanë mbuluar shkeljet, edhe ata duhet të mbajnë përgjegjësi sipas ligjit. Nëse nuk kanë pasur përgjegjësi, kjo duhet të sqarohet me fakte, jo vetëm me deklarata politike.
Një qeveri që kërkon besimin e qytetarëve duhet të jetë e gatshme të japë llogari për veprimet e institucioneve që drejton.
PO EVROPA, KU ËSHTË NË KËTË HISTORI?
Shqipërisë i kërkohet të forcojë demokracinë, shtetin e së drejtës dhe respektimin e të drejtave themelore. Por demokracia nuk matet vetëm me zgjedhje, me fjalime politike apo me premtime për integrim evropian.
Ajo matet edhe kur qytetarët dalin në rrugë për të protestuar. Matet në çastin kur një polic përballet me një qytetar që nuk pajtohet me qeverinë. Matet sidomos kur një person ndalohet dhe nuk mund të mbrohet vetë nga ata që e kanë nën kontroll.
Një shtet demokratik nuk ka frikë nga pyetjet. Nuk i trajton kërkesat për transparencë si armiqësi. Nuk mund t’u kërkojë qytetarëve besim të verbër, kur vetë nuk u jep llogari për veprimet e institucioneve të tij.
Evropa nuk është vetëm një destinacion politik. Është edhe një standard për mënyrën se si ushtrohet pushteti dhe si mbrohen të drejtat e njeriut.
Nuk mund të kërkosh të hysh në Evropë me fjalë, ndërsa pyetjet për respektimin e ligjit brenda vendit mbeten pa përgjigje.
GJYKATËS I TAKON TË GJYKOJË, JO GRUSHTAVE TË POLICISË TË JAPIN DËNIMIN
Nëse këta dy të rinj kanë kryer një vepër penale, çojini para drejtësisë. Paraqitni provat. Le të flasin gjykatësit dhe le të vendosë ligji.
Por grushtat e policëve nuk mund të zëvendësojnë vendimin e gjykatës. Shkopinjtë nuk janë vendime gjyqësore. Dhuna nuk është drejtësi.
Nëse kanë hedhur gurë, kjo duhet të provohet dhe të trajtohet sipas ligjit. Nëse nuk kanë hedhur gurë, duhet të shpjegohet mbi ç’baza u ndaluan.
Dhe në të dyja rastet, nëse janë rrahur në mënyrë të paligjshme, kjo nuk mund të justifikohet me asnjë akuzë ndaj tyre.
Ne nuk kërkojmë që askush të shpallet fajtor pa prova. Kërkojmë që askush të mos shpallet i paprekshëm pa hetim.
Nuk po kërkojmë hakmarrje kundër policisë. Po kërkojmë përgjegjësi për çdo individ që mund të ketë shkelur ligjin. Policia ka një detyrë të domosdoshme në një shoqëri demokratike, por pikërisht për këtë arsye veprimet e saj duhet të jenë të ligjshme, të kontrollueshme dhe të përgjegjshme.
NE NUK KËRKOJMË HAKMARRJE. KËRKOJMË DREJTËSI.
Ne kërkojmë që të bëhen publike rrethanat e ndalimit të këtyre dy të rinjve. Kërkojmë që të shqyrtohen pamjet filmike, të dokumentohen dëmtimet, të dëgjohen dëshmitarët dhe që çdo pretendim për dhunë policore të hetohet nga një organ i pavarur.
Kërkojmë përgjigje për pyetjet themelore:
- Pse u ndaluan këta dy të rinj?
- Çfarë provash kishte policia kundër tyre?
- Çfarë ndodhi gjatë kohës që ishin nën kontrollin e policisë?
- A u përdor forcë dhe, nëse po, a ishte e nevojshme dhe proporcionale?
- Kush ishte përgjegjës për ndërhyrjen dhe trajtimin e tyre?
- A do të hetohen të gjitha nivelet e përgjegjësisë, nëse dalin prova që e kërkojnë këtë?
Këto përgjigje nuk janë privilegj që shteti mund t’ua japë qytetarëve kur t’i teket. Ato janë pjesë e llogaridhënies që duhet të ketë çdo institucion publik.
Sepse kur një qytetar akuzohet, shteti duhet të paraqesë prova. Kur një qytetar ndalohet, shteti duhet të respektojë ligjin. Dhe kur ngrihen pretendime serioze për dhunë nga ata që kanë detyrën të zbatojnë ligjin, shteti duhet të hetojë.
Sepse demokracia nuk matet me sa fort mund të godasë shteti, por me sa rreptësisht e kufizon veten brenda ligjit.
Dy të rinjtë kanë të drejtë për përgjigje. Publiku ka të drejtë të dijë. Dhe çdo institucion që pretendon se përfaqëson demokracinë ka detyrimin të japë llogari.
Deri sa të sqarohen faktet, pyetjet mbeten. Ne kërkojmë përgjigje, jo propagandë. Prova, jo justifikime. Drejtësi, jo heshtje.
Sepse askush nuk është mbi ligjin. As qytetari. As polici. As drejtuesit e policisë. As qeveria. As kryeministri.