HAPI I PARE DREJT BASHKIMIT KOMBËTAR:
Mendoj se hapi i parë drejt Bashkimit Kombëtar nuk është politika, nuk janë partitë dhe as kufijtë. Hapi i parë duhet të jetë shtetësia. Shqipëria, si shteti amë, duhet t’u japë mundësinë të gjithë shqiptarëve që jetojnë në Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi dhe kudo tjetër, të marrin shtetësinë shqiptare nëse e ndiejnë veten shqiptarë dhe dëshirojnë ta kenë atë. Nuk dua të ndalem te procedurat apo detajet teknike, sepse ato mund të zgjidhen me ligj. Sot pyetja kryesore është më e thjeshtë: a duhet t’i bashkojmë më shumë shqiptarët mes tyre? Nëse përgjigjja është po, atëherë le të bëjmë së pari këtë hap.
Mirë, por lind një pyetje: çfarë duhet bërë për ta realizuar këtë hap?
Për 35 vjet me radhë, politika shqiptare nuk e ka trajtuar seriozisht këtë çështje. Prandaj, nëse politika nuk vepron, atëherë duhet të flasë populli.
Sipas mendimit tim, zgjidhja është një referendum. Qytetarët duhet të kenë të drejtën të shprehen dhe të vendosin nëse Shqipëria duhet t’ua lehtësojë dhënien e shtetësisë shqiptarëve që jetojnë jashtë kufijve të saj shtetërorë.
Ky do të ishte një hap demokratik dhe njëkohësisht hapi i parë konkret drejt një afrimi më të madh kombëtar. Para se të flasim për projekte të mëdha, duhet të hedhim hapin e parë. Dhe ky hap, sipas meje, është shtetësia.
Nëse e shohim me realizëm, shtetësia shqiptare për çdo shqiptar mund të jetë guri i parë i themelit drejt një afrimi më të madh kombëtar.
Ky është një hap që mund të bashkojë njerëzit përpara se të bashkojë institucionet.
Për 35 vjet me radhë, politika shqiptare nuk e ka bërë këtë prioritet. Përkundrazi, shumë qytetarë kanë krijuar përshtypjen se është më e lehtë për një të huaj të marrë shtetësinë shqiptare sesa për një shqiptar që jeton në Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi apo në troje të tjera shqiptare.
Kjo është arsyeja pse shumë njerëz pyesin: pse kjo çështje nuk është diskutuar seriozisht për dekada me radhë?
Sipas mendimit tim, politika shqiptare ka qenë më e përqendruar te interesat e saj të përditshme, te zgjedhjet dhe te ruajtja e pushtetit, sesa te projektet afatgjata kombëtare.
Prandaj mendoj se kjo nismë nuk mund të vijë nga politika. Ajo duhet të vijë nga populli. Vetëm qytetarët mund ta kërkojnë, ta mbështesin dhe ta kthejnë në një debat kombëtar.
Nëse një ditë do të flasim për hapa më të mëdhenj, atëherë së pari duhet të vendosim gurin e parë të themelit. Dhe ky gur, sipas meje, është shtetësia shqiptare për çdo shqiptar që e ndien veten pjesë të kombit shqiptar.
HAPI I DYTË DREJT BASHKIMIT KOMBËTAR:
Në momentin që shqiptarët jashtë kufijve marrin shtetësinë shqiptare, Shqipëria nuk do të jetë më e njëjta politikisht.
Sepse atëherë në jetën politike të shtetit shqiptar nuk do të jenë më vetëm qytetarët që jetojnë brenda kufijve administrativë të Shqipërisë. Do të hyjnë edhe zërat e shqiptarëve të Kosovës, Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi dhe diasporës.
Kjo do të thotë më shumë votues, më shumë mendime, më shumë përvoja dhe më shumë presion demokratik mbi politikën shqiptare.
Partitë politike nuk do të mund të mendojnë më vetëm për interesat e ngushta të Tiranës, për pazaret e brendshme apo për ruajtjen e karrigeve të tyre. Ato do të detyrohen të dëgjojnë një hapësirë më të gjerë shqiptare.
Shqiptarët e Kosovës kanë përvojën e tyre shtetërore. Shqiptarët e Maqedonisë së Veriut kanë përvojën e tyre politike brenda një shteti shumëetnik. Shqiptarët e Malit të Zi kanë përvojën e tyre të mbijetesës kombëtare. Diaspora ka përvojën e saj nga vendet perëndimore, ku ligji, institucioni dhe vota kanë peshë më të madhe.
Të gjitha këto zëra, nëse hyjnë në jetën politike të Shqipërisë përmes shtetësisë, mund të sjellin një frymë tjetër. Mund të sjellin më shumë kërkesë për përgjegjësi, më shumë kontroll ndaj pushtetit dhe më shumë debat për interesat afatgjata kombëtare.
Ky është hapi i dytë: jo thjesht e drejta e votës, sepse ajo vjen natyrshëm me shtetësinë, por ndryshimi real i peshës politike shqiptare.
Nëse hapi i parë është referendumi për shtetësinë, hapi i dytë është hyrja e shqiptarëve të gjithë hapësirës kombëtare në vendimmarrjen politike të shtetit shqiptar.
HAPI I TRETË DREJT BASHKIMIT KOMBËTAR:
Nëse hapi i parë është shtetësia dhe hapi i dytë është hyrja e shqiptarëve të gjithë hapësirës kombëtare në jetën politike të Shqipërisë, atëherë hapi i tretë duhet të jetë afrimi gradual i institucioneve.
Asnjë bashkim nuk ndërtohet brenda një dite. Asnjë popull nuk arrin objektiva të mëdha duke kapërcyer etapat. Çdo gjë ndërtohet gur pas guri.
Prandaj, pas shtetësisë dhe pjesëmarrjes politike, duhet të fillojë afrimi i institucioneve shqiptare në të gjitha fushat ku kjo është e mundur dhe e dobishme për qytetarët.
Mund të ketë më shumë bashkëpunim në arsim, në kulturë, në ekonomi, në infrastrukturë dhe në projekte të përbashkëta kombëtare. Institucionet duhet të fillojnë të punojnë gjithnjë e më afër njëra-tjetrës, me më pak burokraci dhe me më shumë koordinim.
Qytetarët duhet të ndiejnë se, pavarësisht kufijve administrativë, po lëvizin në të njëjtën hapësirë kombëtare shqiptare.
Ky proces nuk ka nevojë për nxitim. Përkundrazi, ai duhet të ndërtohet me mençuri, me durim dhe me vizion afatgjatë.
Sa më shumë të afrohen institucionet, aq më natyrshëm do të afrohen edhe njerëzit. Dhe sa më shumë të afrohen njerëzit, aq më e fortë bëhet ideja e një të ardhmeje të përbashkët.
Prandaj, sipas mendimit tim, hapi i tretë nuk është shpallja e një bashkimi formal. Hapi i tretë është ndërtimi i themeleve institucionale që një ditë mund ta bëjnë të mundur atë.
HAPI I KATËRT: REFERENDUMI PËR TË ARDHMEN E PËRBASHKËT
Nëse hapi i parë është shtetësia, hapi i dytë pjesëmarrja e shqiptarëve në jetën politike dhe hapi i tretë afrimi i institucioneve, atëherë vjen momenti kur fjala duhet t’i kthehet përsëri popullit.
Asnjë çështje kaq e madhe kombëtare nuk mund të vendoset nga një grusht politikanësh. Ajo duhet të vendoset nga vetë qytetarët.
Prandaj, hapi i katërt duhet të jetë një referendum për të ardhmen e përbashkët.
Pas viteve të bashkëpunimit, pas afrimit të institucioneve dhe pas krijimit të një hapësire gjithnjë e më të afërt shqiptare, qytetarët duhet të kenë mundësinë të shprehen për drejtimin që duan të ndjekin në të ardhmen.
Në atë moment nuk do të flitet më për teori apo për ide abstrakte. Do të flitet për një realitet të ndërtuar hap pas hapi ndër vite.
Vetëm atëherë populli mund të japë një përgjigje të qartë për rrugën që dëshiron të ndjekë.
Sepse në fund të fundit, e ardhmja e një kombi nuk duhet të vendoset nga partitë politike. Ajo duhet të vendoset nga vetë kombi.
Për këtë arsye, referendumi për të ardhmen e përbashkët nuk është fundi i rrugës. Ai është momenti kur populli merr në dorë vendimin më të rëndësishëm për brezat që do të vijnë.
Dhe nëse shumica e qytetarëve do të mbështeste këtë rrugë, atëherë vullneti i popullit do të kthehej në vendim shtetëror. Për herë të parë, një çështje kaq e madhe kombëtare do të kishte marrë përgjigje drejtpërdrejt nga vetë qytetarët.
Çfarëdo qoftë rezultati, ai do të ishte vullneti i popullit dhe do të meritonte respekt. Sepse në një demokraci të vërtetë, vendimet më të mëdha kombëtare nuk duhet të merren nga politikanët, por nga vetë populli.
Dhe pikërisht këtu lidhet e gjithë kjo rrugë me idenë e Bashkimit Kombëtar.
Bashkimi Kombëtar nuk fillon me një firmë dhe nuk përfundon me një votim. Ai ndërtohet hap pas hapi, gur pas guri, duke afruar shqiptarët mes tyre, duke forcuar lidhjet kombëtare dhe duke krijuar një vizion të përbashkët për të ardhmen.
Shtetësia, pjesëmarrja politike, afrimi i institucioneve dhe referendumi nuk janë qëllimi përfundimtar. Ato janë gurët e themelit mbi të cilët mund të ndërtohet një ditë Bashkimi Kombëtar.
Nëse kjo rrugë do të ndiqet apo jo, këtë mund ta vendosë vetëm populli. Por një gjë është e sigurt: asnjë Bashkim Kombëtar nuk mund të ndërtohet pa vullnetin e shqiptarëve.
Pyetja nuk është nëse Bashkimi Kombëtar është i mundur. Pyetja është: A e duam ne, shqiptarët, me gjithë zemër?
Nga Gjergj Yllneshaj ✅