Nga Gjergj Yllneshaj
Shqipëria po përgatitet të ndryshojë Kodin e Procedurës Penale.
106 nene. Ndryshime në rreth 90 dispozita. Një reformë që prek masat e sigurimit, hetimet, provat, gjykimin dhe të drejtat e të pandehurit. Zyrtarisht, qëllimi është forcimi i garancive dhe përafrimi me standardet evropiane.
Por qytetari shqiptar ka të drejtë të bëjë një pyetje shumë më të thjeshtë:
Kush përfiton realisht nga kjo reformë?
Sepse nëse për një vepër penale me dënim maksimal nën pesë vjet kufizohet përdorimi i paraburgimit në burg, pyetja nuk mund të mbyllet me fjalën “garanci”.
Duhet të flasim edhe për pasojat.
Çfarë ndodh nëse një proces zgjat një vit?
Dy vjet?
Tre vjet?
Katër vjet?
Çfarë ndodh nëse i pandehuri ka para për një ekip të tërë avokatësh, ndërsa qytetari i zakonshëm mezi paguan një avokat?
A është drejtësia vërtet e barabartë kur mundësia për ta shtyrë, kundërshtuar dhe komplikuar një proces varet edhe nga fuqia ekonomike?
Kjo nuk është një pyetje populiste.
Është pyetje demokratike.
Dhe bëhet edhe më serioze kur në të njëjtën kohë SPAK po heton korrupsionin dhe krimin e organizuar në nivele të larta.
Vetë SPAK ka pranuar në strategjinë e tij se ndryshimet ligjore që prekin funksionimin e institucionit mund të shfrytëzohen për qëllime politike dhe se presioni politik përbën një kërcënim për punën e tij.
Atëherë pyetja bëhet e pashmangshme:
A është thjesht rastësi që një reformë kaq e madhe e procedurës penale vjen pikërisht në një periudhë kur SPAK po prek interesa të mëdha politike dhe ekonomike?
Unë nuk po them se qeveria po e bën këtë reformë për të shpëtuar dikë.
Nuk kam prova për ta thënë këtë.
Por si qytetar kam të drejtë të pyes:
A mund të përfitojë dikush nga kjo reformë?
A mund të ketë politikanë, biznesmenë apo njerëz me pushtet që, nëse përballen me një proces penal, do të kenë shumë më tepër mundësi për të qëndruar jashtë burgut ndërkohë që procesi vazhdon?
A mund të përdoren paratë, avokatët dhe pafundësia e procedurave për ta kthyer drejtësinë në një betejë që zgjat aq shumë sa përgjegjësia penale humbet forcën e saj?
Kjo është pyetja që duhet t’i bëhet qeverisë.
Jo pas miratimit.
Tani.
Sepse drejtësia nuk duhet të jetë një luks.
Nëse një njeri i varfër bën një vepër penale, sistemi nuk mund të jetë i shpejtë.
Ndërsa kur bëhet fjalë për një njeri me miliona euro, pushtet dhe një ushtri avokatësh, sistemi të bëhet i ngadalshëm.
Nëse kjo ndodh, atëherë nuk kemi më drejtësi të barabartë. Kemi dy drejtësi.
Një për qytetarin.
Një për të fuqishmin.
Dhe kjo është pikërisht ajo që një shtet demokratik duhet të parandalojë.
Prandaj, nëse qeveria thotë se kjo reformë është për qytetarin, atëherë le ta provojë.
Le të vendosë:
afate të qarta për proceset, mekanizma kundër zvarritjeve, kontroll real të gjyqtarëve dhe prokurorëve, transparencë dhe garanci që asnjë person — politikan, biznesmen, oligark apo qytetar i zakonshëm — të mos mund ta përdorë sistemin për t’i shpëtuar përgjegjësisë.
Dhe një pyetje tjetër duhet të bëhet.
Çfarë ndodh nëse një person i hetuar vendos të bëhet i penduar dhe të flasë?
A ka ndonjë interes politik që disa njerëz të mos përfundojnë kurrë në burg?
Unë nuk po jap përgjigjen.
Po bëj pyetjen.
Dhe demokracia nuk duhet të ketë frikë nga pyetjet.
Nëse reforma është e drejtë, le të hapen dokumentet.
Nëse është për qytetarin, le të mbrohet qytetari.
Nëse është për drejtësinë, le të forcohet drejtësia.
Por nëse dikush po përgatit një sistem ku i pasuri mund të blejë kohë, ku koha mund të blejë liri dhe ku liria mund të blejë harresën…
atëherë Shqipëria ka një problem shumë më të madh se një ndryshim në Kodin e Procedurës Penale.
Ka një problem me vetë barazinë para ligjit.